Open Access – czym jest w świecie nauki?

Open Access – czym jest w świecie nauki?

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego przyjęło w 2015 roku politykę otwartego dostępu zawartą w dokumencie pt. Kierunki rozwoju otwartego dostępu do publikacji i wyników badań naukowych w Polsce. Dokument ma charakter zaleceń dotyczących otwartego dostępu wprowadzanego przez podmioty finansujące badania (NCN, NCBiR, MNiSW), jednostki naukowe, uczelnie oraz wydawców naukowych.

Termin „otwarty dostęp” (OA) jest ujmowany bardzo szeroko. Uwzględnia publikowanie wyników badań w repozytoriach oraz darmowych e-czasopismach naukowych. Wszystkie projekty badawcze realizowane w ramach środków europejskich Horyzont 2020 powinny zakładać udostępnienie wyników badań w Open Access. Celem jest umieszczanie artykułów naukowych w repozytoriach. Jednak wiele z tych, które funkcjonują na polskich uczelniach wymaga logowania się, przez co zasięg oraz cytowalność zawęża się do czytelników posiadających konto w jednej, konkretnej bibliotece.

Dwa modele publikowania w Open Access

  1. Zielona droga – udostępnianie artykułów w darmowych repozytoriach uczelnianych lub instytucjonalnych.
  2. Złota droga – umieszczenie treści naukowych w otwartym dostępie wiąże się z finansowaniem procesu redakcyjnego np. z grantu naukowego Autora lub zespołu.

PWN daje możliwość realizacja złotej i zielonej drogi OA, gdzie Autor finansuje wydawanie publikacji, a wydawca umieszcza publikację nieodpłatnie w kanałach internetowych PWN, bądź przygotowuje plik gotowy do umieszczenia w wybranym repozytorium. Przykładem jest umieszczenie tytułu w darmowym dostępie e-czytelni IBUK Libra PWN, z zasobów której korzysta 96% bibliotek akademickich w kraju. Zasięg publikacji umieszczonej w IBUKU Librze nie jest zawężony do pracowników i studentów jednej uczelni.